logo-fietssite

Rotterdam – Hengelo

Dinsdag 3 juni 2008kaliningrad kathedraal link naar fotoalbum rusland alternatief
Warm, zweterig weer. Aanvankelijk grijs met een beetje regen, later zonnig. 22°C

Dit jaar een lange voorbereidingstijd. Zondag, maandag en dinsdagochtend. Toch nog twee dingen vergeten: het cadeau voor onze contactpersoon Oleg Alferov in Kaliningrad, die ons zoveel adviezen heeft gegeven voor het Russische stuk en we zijn vergeten om de achterband van de stadsfiets van Jan te plakken. Dat moet mijn zwager, die met mijn zus een weekend in ons huis zit, nu zelf doen.
Om 13.00 uur met de doorgaande trein naar Hengelo, naar ons vertrouwde adres: hotel Stravinsky. Dat hebben we al vaker gedaan, met de trein naar Hengelo op een normale tijd. Daar overnachten en dan de volgende dag verder. Dat is relaxter dan om 6.00 uur met de trein uit Rotterdam en dan in één ruk doorrijden.
Met een nog nooit eerder gehad gevoel van “zie ik dit nog ooit terug” rijden we naar de andere kant van Nederland. Lekker met een krant en een biertje op het terras gezeten. En met verbazing de berichten over de ruzie in het kabinet over de embryoselectie bij erfelijke borstkanker gelezen. Embryoselectie mag niet van de CU, abortus – wat veel zwaardere belasting is voor de vrouw – mag na testen bij 3 maanden dan wel? Benieuwd hoe dat afloopt.

 

Hengelo – Sassnitz

Woensdag 4 juni 2008

Gisteren was de lift op het station van Hengelo kapot en de goederenlift – die ernaast ligt – met een ringslot afgesloten. Ook kapot zeker. Dat betekende de beladen fietsen van de trap zeulen. Vanochtend is de gewone lift nog steeds kapot, maar we mogen van de NS-beambte wel met de goederenlift naar boven. Maar vervolgens kunnen we er niet uit, omdat dat ringslot er nog steeds omzit. En ja, daar gaat die beambte dus niet over. Dus naar beneden met de lift en maar weer met de trap. Gelukkig zijn we vroeg genoeg voor de trein van 9.00 uur.
Bij Bad Bentheim komen veel Duitse douanebeambten de trein binnen. Schengen is dan wel van kracht, de Duitse douane checkt uitvoerig van wie welke koffers en pakken zijn. Ik moet echt komen aanwijzen welke fietstassen – die in het rek liggen – van ons zijn.
Na 2,5 uur zijn we in Hannover. Hier stappen we over op de trein naar Stralsund. Daar zijn we om kwart voor vijf. Even een discussie of we de trein naar Lietzow zullen nemen en daar overstappen op de trein naar Sassnitz (maar weer overstappen en de overstaptijd is maar 3 minuten) of 5 kwartier wachten op de doorgaande trein. Relaxed drinken we een kopje koffie en wachten op de doorgaande trein. Om 19.00 uur staan we in Sassnitz.
’s Avonds een wandeling gemaakt vanaf de stadshaven over de pier naar het vuurtorentje. De zee spat over de hoog opgestapelde rotsblokken heen.

 

Sassnitz

Donderdag 5 juni 2008
Warm zonnig weer, 22°C, een beetje wind.

Vandaag gaan we met de boot naar Baltijsk. Jan heeft deze verbinding ontdekt op internet. Sinds het najaar van 2007 vaart Lisco met een vrachtboot één maal per week van Sassnitz naar Baltijsk en weer terug. Er is een beperkte ruimte voor gewone passagiers. Via internet hebben we een hut gereserveerd. Voor Rusland heb je een visum nodig. Dat heeft het visumbureau in Den Haag voor ons in orde gemaakt. Kopieën van paspoort en visum hebben we opgestuurd per mail naar Lisco. Per post kregen we de tickets thuisgestuurd.
Het is maar 6 km. naar de zeehaven. We weten niet of de boot om 18.00 uur (informatie internet) of om 16.00 uur (staat op de tickets) vertrekt. Drie uur van te voren moet je inchecken. Het is allemaal best een beetje spannend. Daarvoor hebben we een aardige wandeling gemaakt vanuit de “nieuwe” stad naar de “altstadt”, vandaar naar beneden naar de strandpromenade en dan weer terug naar de stadhaven. Daar zien we de boot van Lisco, waarmee we naar Baltijsk varen voorbijgaan.
Als we om 13.00 uur bij de nieuwe passagiersterminal staan van Sassnitz, waarin ook Lisco zit, wordt daar duidelijk dat de internet informatie de juiste is. Even verderop staat in de diepte, langs de omhooglopende weg een kraampje met een picknick bank. Daar hebben we ons maar genesteld met een broodje en koffie.
Tegen drieën weer terug naar de passagiersterminal. Met de fietsen met de lift naar de 3e verdieping, dan een lange gang door om te belanden in een atriumvormige ruimte. Eén loket is open, en daar worden de paspoorten, visa en tickets uitvoerig gecontroleerd. Er zijn nog twee Duitse jonge fietsers en twee oudere Duitse automobilisten. Beide mannen geboren in het voormalige Oost Pruisen, dat nu Russisch gebied is. Eén rijdt regelmatig vanuit Wismar naar Svetlogorsk, of Rauschen, zoals hij het met de Duitse naam noemt, met hulpmiddelen voor invaliden. De ander gaat jaarlijks naar zijn geboorteplaats. Na 1992 is dat mogelijk geworden. De Duitse fietsers fietsen net als wij een route tot Tallinn, maar zij doen een kortere route, omdat ze maar twee weken hebben. Na verloop van tijd komt iemand van de boot ons halen. We moeten weer met de fietsen naar beneden en dan fietsen we tussen de rails van de treinen door naar het achterdek van het laadruim. Er staat niet zoveel vracht: een paar treinen, enkele vrachtwagens, en wat landbouwmachines. Als we de fietsen hebben neergezet, kunnen we naar boven naar de receptie. We moeten formulieren invullen voor de Russische douane. De sfeer is vrolijk en vriendelijk. We mogen in de receptie zitten.
Om half zes vertrekt de Vilnius – zo heet de boot – op zijn weg naar Baltijsk. We zitten op het achterdek in de zon en uit de wind. Langzaam verdwijnt Sassnitz aan de horizon.

 

52e etappe
Baltijsk – Kaliningrad 57 km.

Vrijdag 6 juni 2008
Zonnig, 25°C, weinig wind.

Om 8.30 uur is de boot aan in Baltijsk. We vinden het spannend om daar aan te komen. Baltijsk is nog steeds een spergebied. We zien de haven al van verre liggen. Een Russisch douanebootje komt langszij. De douane komt aan boord. Natuurlijke pieren liggen in het water. We zien wachttorens, restanten van oude vestingwerken, hekken en bomen. Onze boot moet behoorlijk manouvreren – langs militair terrein met drie amfibievoertuigen – voordat hij aan de kant ligt. Voordat we op de fiets zitten, is het over twaalven. Eerst moeten in de bar van het schip onze passen gecontroleerd worden. We hebben bij de registratieformulieren, die in het Russisch en Engels zijn gesteld,  bij nationaliteit “Dutch” ingevuld, maar dat moet “Niederlände” zijn, ook goed. Daarna moeten we wachten voor we van boord mogen, dan weer een pascontrole. Veel mannen met platte grote petten. Ik wil al op de fiets stappen, maar snel wordt duidelijk dat de bagage ook nog gecontroleerd moet worden. Het duurt een tijd voordat dat gebeurt. Ondertussen zien we alle vracht van de boot afkomen. De treinen worden gekoppeld aan de locomotief en rijden onder een boog door, waarop een iemand staat – uiteraard met pet – die controleert of er niets bovenop de treinwagons meegaat. De bagagecontrole stelt niets voor. Alle tassen open, maar er wordt nauwelijks naar gekeken. De hond ruikt ook niets bijzonders. Daarna nog een pascontrole even verder op het terrein bij een hek. Dan kunnen we door het hek weg. Jan voorop met de gps op scherp. Het eerste stuk door het spergebied van Baltijsk. Overal staan hekken, maar we kunnen rustig doorfietsen. Op een gegeven moment passeren we weer een soort grens. Maar hier hoeven we niet eens af te stappen, er wordt gewuifd dat we door kunnen fietsen. We zijn uit het spergebied, en gaan op weg naar Kaliningrad over de A193. Deze weg – redelijk druk met auto’s – zullen we volgen tot Kaliningrad. Het is een weg die lijkt op de wegen in Noord Polen en langs de Nemunas in Litouwen, een echte Oost-Pruisische weg dus, omzoomd met bomen. Maar verder zien we onderweg allerlei culturen. Oude vervallen Duitse huizen, lelijke nog vervallener Sovjet-flats, ook Russische houten huizen en zelfs Litouwse houten beelden. Alles is aanwezig. Bij Vzmorye passeren we een bruiloft. Iedereen loopt zo te zien opgewekt in de zon. In de nabijheid van Kaliningrad wordt het echt heel druk. In de gps heeft Jan precies opgenomen hoe we moeten rijden naar het hotel Paraiso in de Toergenjevstraat. Een oude villawijk ten noorden van het centrum. We rijden er in één ruk naar toe, (nou ja, één keer een beetje verkeerd gereden, omdat daar een straat is afgesloten). In de buurt moet daar nog veel hersteld worden, maar de villa van het hotel is prachtig opgeknapt en vol trots wordt ons de aangelegde tuin getoond. Later zien we dat in deze wijk veel tuinen helemaal niet zijn ingericht.
’s Avonds maken we een wandeling. We lopen een blokje van een een uur om ondermeer de plaquette van Käthe Kollwitz te bekijken. Een kunstenares, die in Königsberg geboren is in 1867, en die prachtige houtsneden heeft gemaakt met als titel “Der Krieg” over de eerste wereldoorlog. Maar helaas, de plaquette is verdwenen. We wandelen verder naar enkele poorten van de vestingwerken. De Rossgärter poort, de Dohnatoren en de Wrangeltoren. Königsberg moet een prachtige vestingstad geweest zijn.  Door een mooi aangekleed park met gedenkteken, speeltuin en kermis naar onze voormalig sjieke wijk weer terug.

 

Rustdag
Kaliningrad

Zaterdag 7 juni 2008.
Warm, zonnig, 25°C

Kaliningrad heette voor de tweede wereldoorlog Königsberg en was de hoofdstad van Oost-Pruisen. Het is een oude Duitse stad, ontstaan rond een kasteel van de Duitse Orde, - een geestelijke ridderlijke orde, waar we ook al kastelen van zijn tegengekomen in Malbork en Frombork in Polen – . Door de gunstige ligging ontwikkelde zich handel. De stad is lid geweest van de Hanze. In de 17e eeuw zijn er omvangrijke vestingwerken aangelegd door de hertogen van Pruisen. En er was vanaf de 16e eeuw een universiteit. Kortom een belangrijke stad met een grote historie. Helaas heeft WOII daaraan grondig een einde gemaakt. Gebombardeerd door de Engelsen, verwoest door de Russen, na een korte maar hevige belegering (van Hitler moesten de Königsbergers zich niet overgeven), de bevolking gevlucht, gedood en gedeporteerd. Nu bevolkt door Russen, die door Stalin indertijd gestimuleerd werden hier te gaan wonen. In de sovjettijd is wat er nog stond voor een groot deel nog verder verwoest. Vijftig jaar lang was de geschonden stad afgesloten van de buitenwereld. Buitenlanders mochten er niet komen. Na het uiteenvallen van de sovjetunie is ook de oblast Kaliningrad toegankelijk geworden. De eerste bezoekers gaven trieste beschrijvingen van de stad. Maar nu, nu waait er voorzichtig een nieuwe wind. Wat staat wordt hersteld, een nieuwe stad ontstaat.

Lange wandeling gemaakt vanuit ons hotel met een omweg naar het eiland van Kaliningrad. Eerst de nieuwe Russisch orthodoxe kerk bekeken, die gebouwd is op de wallen van de vesting. Binnen is een eredienst aan de gang met prachtig gezang van een klein koor. Het gedeelte dat open is voor publiek is maar klein, maar maakt nieuwsgierig naar de rest van het gebouw. Het plein voor de kathedraal is helemaal opnieuw ingericht met mooi plaveisel, bloemen en banken. De gouden koepels van de kerk glinsteren in de zon. Hier wordt duidelijk een poging gedaan om Kaliningrad een eigen identiteit te geven die past bij de huidige bevolking. We lopen verder naar het eiland van Kaliningrad, waar onlangs de lutherse basiliek met Duits geld is opgeknapt en ingericht als concertzaal. Op de banken kan aan beide zijden gezeten worden, of met gezicht naar het orgel, of met het gezicht naar het koor, waar een podium staat opgesteld. We glippen achter een groep Duitsers naar binnen en genieten van orgelspel. De groep verlaat voortijdig de kerk, maar wij blijven lekker zitten en als een Russisch meisje klappend naar boven loopt, klappen we mee en krijgen als toegift een mooi stuk Bach. Het orgel klink geweldig.
Buiten bekijken we het monument voor Kant, de grote filosoof uit de 18e eeuw.  We krijgen uitleg van een oude Kaliningrader, of moeten we zeggen Königsberger, die ons probeert het gedachtengoed van Kant in het Duits uit te leggen. Als we niet meteen een goed antwoord geven op zijn vraag, vraagt hij verontwaardigd of wel goed naar hem geluisterd hebben. We bedanken hem hartelijk en lopen gauw verder naar de Honingbrug. Eén van de oorspronkelijk zeven bruggen van Königsberg – waar het wiskundig vraagstuk van Euler naar genoemd is. (Kan je een wandeling maken over de zeven bruggen, zodanig dat je over elke brug maar één keer loopt?). De brugleuningen hangen vol met hangsloten met namen van bruidsparen erop. Dat staat voor de onverbrekelijkheid van het huwelijk. De sleutel van het hangslot wordt in de rivier de Pregel gegooid. We zien op deze zaterdag vele bruidsparen. Maar we zien niet dat ze hangsloten hangen aan de brugleuning. Wel dat de bruidegom de bruid over de brug draagt. Als zij niet de omvangrijk is tenminste.
Langs de Pregel staan replica’s van Duitse huizen, gedeeltelijk nog in aanbouw. We bekijken uitgebreid het terrein van het slot van Königsberg. Na de verwoesting in de tweede wereldoorlog is nog heel lang, namelijk tot 1969 een grote ruïne blijven staan. Toen is alles wat nog boven de grond stond door de Russen gesloopt. Een paar jaar geleden zijn met behulp van Duits geld opgravingen gestart. Een belangrijk motief was om (resten van) de barnsteenkamer, die in WOII door de Duitsers uit het paleis van de Russische tsaar was geroofd en waarvan gezegd werd dat hij  vanuit St. Petersburg naar Königsberg was gebracht, terug te vinden. Maar er is tot nu toe niets gevonden. Nu worden plannen gemaakt om het slot deels weer op te bouwen. Hoe dat moet gebeuren, weet ik niet, want op het terrein van het slot staat nu het nooit afgebouwde paleis van de Sovjets.
Vergeefs zoeken we het Otto von Lasch Bunkermuseum. Ik heb een verkeerd adres in mijn hoofd en het meisje bij de opgravingen van het slot stuurt ons naar het historisch museum. Jammer want de bunker van Otto von Lasch, de Duitse generaal die aan het eind van de tweede wereldoorlog de verdediging van de stad leidde en de overgave hier tekende, moet mooie foto’s en diorama’s hebben van de laatste dagen van de vestingstad. En nu we een behoorlijk beeld hebben van de huidige stad, was dat een mooie aanvulling geweest.  

 

53e etappe
Kaliningrad – Svetlogorsk 60 km

Zondag 8 juni 2008
Zonnig, 25°C, weinig wind.

De stad Kaliningrad uit is druk, maar niet moeilijk. We volgen de aanwijzingen van Oleg Alferov. Met behulp van de gps slaan we direct de grote kruising van Kaliningrad – het is alsof je op de op- en afritten van een autoweg rijdt – goed af. Direct is het rustig. Een redelijk goede geasfalteerde weg, omzoomd met grote bomen, aan weerszijden woest land met veel paarse kattenstaarten. En dat zal de volgende 40 km. ook zo blijven. Weinig dorpjes, weinig boerderijen, dus ook weinig akkerbouw en veeteelt. Veel grasachtig land, soms moerassig. We zien natuurlijk ooievaars en ook een buizerd, horen kikkers en zien een mol en een martertje. Het lijkt erg op het Poolse deel van Oost-Pruisen, maar het is nog leger. In Cherepanovo stopt een Oostenrijkse bus. Negentien Oostenrijkers stappen op de fiets. Ze reizen in een groep, logeren in Kaliningrad en worden met de bus naar her en der gebracht, waarvandaan ze een fietstocht maken. We fietsen gezamenlijk een stukje op, maar uiteindelijk fietsen we weer samen verder tot het Shatrovo meer. Hier staan op deze mooie zondag een aantal auto’s al dan niet met tentjes. We pauzeren even met een broodje en genieten van de rust. Daarna is het nog maar een klein eindje over de drukkere weg door een bos naar Svetlogorsk. Het is veel heuvelachtiger nu, steilküste en duinen.
Ons hotel 999 (Tri Devyatki) ligt aan de doorgaande weg. Achter de receptie zit een dame die alleen Russisch praat, maar we staan gereserveerd en krijgen kamer 1 in een soort huisje aan de tuin. De fietsen kunnen in de gang staan. De receptioniste regelt via haar gsm iemand die Engels spreekt, zodat via deze tolk we kunnen vertellen hoe laat we willen ontbijten. Allemaal heel vriendelijk en voorkomend.
Ik sms Oleg Alferov, die hier zit vanweg een training, die hij de afgelopen dagen gegeven heeft. We zouden elkaar ontmoeten, maar vanwege iets dringends bij zijn gezin, moet hij uiterlijk om vier uur vertrekken, terug naar Kaliningrad. Tegen drieën ontmoeten we elkaar even in ons hotel. Hij is met name geïnteresseerd in onze ervaringen met de boot naar Baltijsk. Net alsof hij niet kan geloven dat een gebied dat zolang totaal afgesloten was, nu zomaar zonder problemen doorkruist kan worden door buitenlanders. We vertellen dat alles goed is gegaan. Hij vertelt ons dat er een ontploffing is geweest op een vrachtboot. Er waren tien doden. Wij hebben daar niets van gemerkt. (De ontploffing en brand heeft een dag voordat wij aankwamen plaatsgevonden. Het gaat om het containerschip de Yenisey, die in de haven van Baltijsk gerepareerd werd. http://en.wikinews.org/wiki/Eight_dead_and_two_missing_after_cargo_ship_fire_in_Kaliningrad,_Russia )
Na deze korte ontmoeting gaan we Svetlogorsk bekijken. Het is een soort Wassenaar. Grote villa’s, de meeste prachtig opgeknapt, in een bosrijke duinomgeving. We bekijken het beeldmerk van Svetlogorsk, de Jugendstill watertoren uit 1908.  In het centrum rond de watertoren is het heel druk. We lopen naar het strand, lopen snel langs de Venus in de schelp, vinden het kitch en herkennen niet dat dat een belangrijk beeldhouwwerk van Brunchert is, zoals ik later in het hotel lees. We verwonderen ons over de vervallen lift op de mooi aangelegde wandelpromenade met aan het eind een groot mozaiek met de tekens van de dierenriem.

 

54e  etappe
Svetlogorsk – Zelenogradsk 42 km.

Maandag 9 juni 2008.
Zonnig, iets koeler, 23°C, ZW wind, achter

Na een in stijl opgediend ontbijt, met verschillende gangen en een bezoek aan de even verderop gelegen grote supermarkt vertrekken we om 9.15 uur voor een korte tocht naar Zelenogradsk, waar we aan het begin van de middag aankomen. We fietsen door de velden op tamelijk kale wegen naar Pionerski, een oude vissersplaats. Bij het station sluiten de bomen van de spoorwegovergang vlak voor ons. We wachten, maar iedereen loopt gewoon door, zelfs een schoolklas met een juf. Eén man loopt langs de rails met de binnenkomende trein mee. Iedereen vindt dat heel gewoon. Wat een verschil met het beleid van de NS, die vanwege de veiligheid nu bezig is allerlei spoorwegovergangen te sluiten. We fietsen een klein omweggetje naar de haven en het strand. De vissersboten liggen in de haven. Er is daar ook een wandelpromenade, zoals in Svetlogorsk, maar hij mist de allure en de uitstraling. Het is allemaal nogal gewoontjes. Een bericht op de site Russland-Aktuell zegt dat er grootse plannen zijn om Pionerski toeristisch te ontwikkelen. Er moet hier een jachthaven komen, aanlegsteiger voor cruisboten en veren, een toeristisch centrum met concertzalen, restaurants en hotels. Nu is daar in ieder geval nog niets van te merken.
We maken een omweg over Romanovo. Weer over glooiende wegen. Romanovo is duidelijk een arme plaats. Op een marktje zoeken een aantal vrouwen in een stapel lappen en kleding, die wij nog niet aan het Leger des Heils zouden durven geven. Vijf schurftige straathonden lopen er omheen. Bij de kerkruïne zitten drie dronken mannen. Alle huizen, duidelijk net als de kerk Duits erfgoed, zijn vervallen. Het dorp ligt in een mooi gebied met een aardig meer.
We nemen nu de weg naar Zelenogradsk. Aanvankelijk rustig, later drukker. Hoe dichter we bij het stadje komen, hoe meer leven in de brouwerij. Een klein windmolenparkje, een nieuwbouwwijkje in aanbouw, grote reclame voor een taxibedrijf etc.
Zelenogradsk ligt aan het begin van de Koerse Schoorwal en was voor WOII een belangrijker badplaats dan Svetlogorsk. Nu is het omgekeerde het geval. Dat is goed te zien. Zelenogradsk mist de chique en de allure van Svetlogorsk. Hoewel, hoewel, ook hier zijn ze begonnen. Ook hier ligt een wandelpromenade langs het boven het strand. Deze is vervallen, maar er gloort hoop. Aan het eind vóór hotel Sambia wordt een nieuw stuk aangelegd, met nieuwe leuningen. Hotel Luise, halverwege, wordt gerenoveerd. En aan het andere eind van de wandelpromenade, waar we trouwens een prachtige foto schieten van twee oudere wandelende dames met hoed, zijn nieuwe appartementen gebouwd. In het stadje zelf is nog veel Duits erfgoed over. Maar hoe ga je daarmee om? De watertoren wordt gerenoveerd en in het opgeknapte Lutherse kerkje huist nu een Russisch Orthodoxe gemeenschap.
Ons hotel, Koshkin Dom  ofwel “huis van de kat” , is weer zo’n voorbeeld van een nieuw middle class hotel. Een vriendelijke receptie, een gerenoveerde villa met tuin. Een thema, katten, dat op verschillende plaatsen terugkomt.

 

55e etappe
Zelenogradsk – Nida 73 km.

Dinsdag 10 juni 2008.
Zonnig, koeler, 18˚C - 20˚C, ZO wind, achter.

Een schitterende dag over het Russische deel van de Koerse Schoorwal. De Koerse Schoorwal is een 98 km lange landtong in de Oostzee. Hij is heel smal, op zijn breedst 4 km, maar vaak minder. Het smalste stuk is maar 400 meter. Het bestaat uit duinen. En is sinds 2000 onderdeel van de Werelderfgoedlijst van Unesco.  Het heeft iets fascinerends om over een zo smal schiereiland  kilometers achter elkaar te fietsen en steeds de zee te horen ruisen. Het Russische deel is helemaal begroeid met bos, soms met hoge grote bomen (loof- en naaldbomen), soms wat lagere met van die typische door de wind gevormde stammen. Een paar kleine plaatsjes zijn we tegengekomen. Bij Lesnoi bekijken we zowel de Oostzee, als het Haf. Bij het Haf zitten drie mannen bier te drinken. Aan de Oostzee is een klein tentje met een armoedig leeg terras. Maar een prachtig uitzicht, aan beide kanten. Over het Haf naar het vasteland en bij de Oostzee over het strand en de steilküste.
Vlak voor Rybachy ligt een meer. Hier is het duin ook tamelijk nat. Gele lissen groeien hier in overvloed. Dan vlak voor de grens met Litouwen ligt het Eva Duin. Een groot stuifduin. Jan blijft bij de fietsen beneden en ik beklim de houten trappen naar de top van het duin. Er zijn twee uitkijkplateaus. Eén kijkt terug de Koerse Schoorwal af richting Zelenogradsk. Je ziet aan beide kanten water. Het andere uitkijkpunt ziet uit op Litouwen. Beneden ligt het dorpje Morskoe aan het Haf.
Weer verder naar de grens. Altijd spannend, zo’n Russische grens. We mogen meteen door langs de auto’s – het zijn er maar twee – naar de paspoortcontrole. Op het hokje hangt een brief waarin gevraagd wordt in het Russisch en het Engels om problemen en incidenten met de grenswachten te melden bij een bepaald telefoonnummer. Kennelijk is er een nieuwe klantbejegening doorgevoerd die het oude hufterige gedrag moet vervangen.
Als de laatste slagboom voor ons opengegaan is, staan we aan de andere kant in Litouwen.
(zie verder onder de knop Litouwen)