Berichttags ‘de stijl’

the hague goes mondrian

woensdag 26 juli 2017

Op weg naar de openbare bibliotheek van Den Haag liep ik vorige week , omdat het regende, dwars door de hal van het stadhuis. En daar trof ik een fototentoonstelling van de gebouwen in Den Haag die speciaal voor het jaar van de Stijl opgesierd waren met vlakken en blokken in de kleuren rood, blauw en geel. Er lag een folder bij: The Hague goes Mondrian. De foto’s zijn van Renske Derkx, een jonge fotograaf. Zij is een bekende instagrammer, met 12.000 volgers, die moderne architectuur fotografeert, vooral in den Haag en omgeving.
Mondriaan is hier teruggebracht tot waar hij het meest beroemd mee is geworden, de primaire kleuren rood, geel en blauw en de non-kleuren zwart en wit. Gebouwen in den Haag zijn versierd met die vlakken en blokken. Willekeurig, niet gebaseerd op een specifiek schilderij. En daar dan weer foto’s van. Een soort Droste-effect. En ik maak het dan nog bonter door er een fietstocht van te maken. Start en eindpunt: station den Haag Laan van Nieuw Oost Indië. De route is vast niet de mooiste die je door den Haag kan maken. Maar wel fascinerend. Hij voert langs spoorlijnen, en drukke wegen. Maar ook door groen – den Haag is niet voor niets de groenste stad – en door verrassend kleine buurtjes.

De tentoonstelling is nog tot 3 september te zien in de hal van het stadhuis. Gratis toegankelijk!

helmond wandeling en de stijl

dinsdag 25 juli 2017


Helmond, ik was er nog nooit geweest. In het museum daar is een tentoonstelling in het kader van 100 jaar de Stijl: “Werk voor een betere wereld”. Dus op naar Helmond. De aankomst op station Helmond is een verrassing. Prachtig vormgegeven station en stationsplein met mooie architectuur leid je de stad in. Het museum is al net zo’n ontdekking. Een Italiaans architect heeft het voormalige gebied van de machinefabriek Begemann vormgegeven met appartementen, het museum, de gemeentelijke stadswinkel en een bioscoop. In een ronde vorm met veel groenelementen, Boscotondo, wat letterlijk rond bos betekent.

Museum Helmond heeft een eigen verzameling op het thema Mens en Werk.  Het thema “Werk voor een betere wereld” is meer leidend voor de tentoonstelling dan De Stijl. Er hangen werken van schilders die tot de Stijl behoren, of erdoor beïnvloed zijn, zoals Bart van der Leck, Peter Alma, Chris Beekman, Johan van Hell, Lou Loeber, maar ook schilders die geen binding hebben met De Stijl, zoals Anneke van der Feer, Harmen Meurs en Louis Schrikkel.  En er zijn Nederlandse en Russische affiches. Het laat de tijd zien van kunstenaars die kunst maken voor arbeiders, de strijd en het zware leven van arbeiders laten zien. Al met al een mooi vormgegeven tentoonstelling die een goed beeld geeft van geëngageerde kunst tussen de twee wereldoorlogen. Ik ben benieuwd hoeveel kijkers deze tentoonstelling getrokken heeft, want druk is het niet.

Daarna ga ik op zoek naar de stad Helmond. Ik  haal een stadswandeling bij de VVV, die ook al in zo’n mooi gebouw zit, samen met de bibliotheek. En lees dat Helmond vroeger beschermd werd door wallen en vier stadspoorten. Hé, een vestingstad, die niet in mijn atlas de Wit staat. Daar moet ik meer van weten. Eerst maar eens deze wandeling lopen. Wat opvalt is dat er erg veel is afgebroken in de loop van de tijd. Op de Markt, toch het oudste deel van Helmond, staat nog één oud huis “het huis met de luts” uit de 16e eeuw. En aan het kanaal staat het kasteel van Helmond, een oude waterburcht, die in de 20e eeuw heel grondig is verbouwd tot stadhuis van Helmond. Verder zijn er alleen nog gebouwen uit eind 19e eeuw over. Maar daar staat wel wat tegenover. Niet alleen nieuwe architectuur, die er mag zijn, er is ook veel werk gemaakt van de openbare ruimte. Mooie bestrating, veel banken, veel beeldende kunst en ook her en der literatuur. Zo staat er bij het pand van het voormalige kantongerecht uit 1906 een serie stenen palen in de rondte. Nog twee verrassingen: de Vlisco, een bedrijf dat kleurrijke stoffen maakt. Er is een outlet waar je de stoffen kan bekijken. Echt bijzonder om deze Afrikaanse prints hier te vinden. En de voormalige cacaofabriek aan het kanaal, nu verbouwd tot cultureel centrum, met daarin o.a. een filmhuis, een poppodium en een restaurant. Tegenover het gebouw ligt een gerestaureerde kraanbaan.

Ik ga zeker nog een keer terug naar Helmond, is het niet voor de vestingwandeling, dan toch zeker voor een wandeling door hun nieuwe architectuur in hun vinexwijk Brandevoort.

rietveldwandeling bergeijk

woensdag 19 juli 2017


Bergeijk kende ik alleen van kampeervakanties met mijn zus op camping de Paal. Dat Bergeijk  ook een centrum van goede smaak is, voorheen de Ploegstoffen maakte, de Spectrum meubelen en bovendien een paar pareltjes van architect Rietveld bezit en een aantal tuinen aangelegd door Mien Ruys wist ik niet. Vandaag op pad om dat te bekijken. Het begint al goed. Bij station Voorschoten staat een heuse barista met heerlijke koffie. “Ja, normaal sta ik bij scholen in Wassenaar, nu is het vakantie en iemand wees me op dit station.” “Nou, doet u mij maar een cappuccino!”. In Bergeijk loop ik eerst door de tuinen, aangelegd door Mien Ruys, naar het fabriekscomplex. Het heeft jaren leeg gestaan, toen de Ploeg eruit ging, maar is afgelopen jaar geheel gerestaureerd en nu zit Bruns erin. Dat is een bedrijf dat zich bezighoudt met de inrichting van tentoonstellingen. Een klein deel is toegankelijk, en daar is een tentoonstelling van hedendaags design. Een enthousiaste vrijwilliger van de stichting Rietveld en Ruys ontvangt mij en geeft een korte inleiding op dit pand. Ze vertelt dat bij de restauratie van het pand een jonge ontwerper is ingeschakeld: Aart van Asseldonk. (Zie zijn site voor wat hij maakt.) Bij de vormgeving van de tentoonstelling is hij uitgegaan van een salontafeltje van Rietveld, de rode ronde voet komt terug in een groot rood rond kleed, de gele ondersteuning van het tafelblad in een enorme gele kast waarop stoelen staan, en het zwarte tafelblad als een zwart plateau, waarop meubels en kasten staan.  Uiteraard is er de rood/geel/blauwe stoel van Rietveld, maar ook op zijn stijl geïnspireerde andere stoelen, tafels en kasten. En er staan enige voorwerpen van Van Asseldonk, o.a. een houten klok met houtworm en de bonte knaagkever erin. Die klok gaat maar 80 jaar mee.  Weer buiten loop ik naar een bungalow die even verderop ligt, in het bos. Ontworpen door Rietveld en volgens de folder in verrassend ongeschonden staat. Je kan er niet echt dichtbij komen om dat te zien, en de tuin, die is aangelegd door Mien Ruys is totaal verwilderd. Terug maar weer langs het opgeschoten maisveld. Op mijn smartphone heb ik de app Wandel in Bergeijk gedownload. Maar mijn gsm wil niet erg de filmpjes starten die bij de verschillende nummers horen. De wandeling bevat namelijk ook info over architectuur die er niet (meer) is. Dan maar via de papieren folder. Mooi zijn in ieder geval de klok en de abri van Rietveld en de beelden- en bloementuin vlakbij de VVV, ontworpen door buro Mien Ruys. Daarin staat een glazen kas met jurken gemaakt van ploegstoffen.  Ik maak nog een rondje in het centrum van Bergeijk, drink een kopje koffie op het terras van het streekrestaurant de Hofkaemer. En zwicht voor  de aankoop van de twee speciaalbiertjes van de Leckere in Mondriaangeschenkverpakking. In de abri van Rietveld wacht ik op de bus terug naar Eindhoven.

 

p.s. ik vind op internet een filmpje in de serie America first. Geeft een goed beeld van Bergeijk en de Stijl.

mondriaanwandeling winterswijk

zondag 16 juli 2017

Ik vier dit jaar vakantie in eigen land, sterker vanuit mijn eigen huis. Het thema is “100 jaar Mondriaan en De Stijl”. Van alle tentoonstellingen, wandelingen en fietstochten heb ik er een aantal geselecteerd. Afgelopen donderdag was Winterswijk aan de beurt. Ik ben benieuwd wat ik zal aantreffen in Villa Mondriaan. Mondriaan heeft in deze villa gewoond van 1880 tot 1892, van zijn achtste tot zijn 20ste jaar. In villa Mondriaan is sinds 2013 een museum gevestigd dat het accent legt op de vroege jaren van Mondriaan. Door een nauwe samenwerking met het Gemeentemuseum in Den Haag – dat ruim 300 werken van Mondriaan bezit – kan dit kleine museum een goed beeld geven van die vroege jaren. Maar in het kader van het Stijljaar is er in Den Haag een grote Mondriaantentoonstelling, waarop alle werken die het gemeentemuseum bezit te zien zijn.
Met het kleine sprintertje van Arriva kom ik in Winterswijk aan. Overal hangen vlaggen, en vele middenstanders hebben de ruiten van hun bedrijven en winkels voorzien van kleurrijke platen met rood, blauw en geel. Het is prachtig weer, de terrassen zitten vol. In Villa Mondriaan is een tentoonstelling “Figuratie in de Stijl”. Volgens de site van het museum wordt ” In de tentoonstelling  het spanningsveld tussen realistische en abstracte vormen uitgelicht en verder onderzocht. Het vroege én late figuratieve werk van de pioniers van abstracte kunst staat daarbij centraal.” De vroege Mondriaans uit het gemeentemuseum zijn vervangen door een paar schilderijen en een tekening van de galerie Simonis en Buunk, en het bij het programma Schatgraven van de Gelderse omroep ontdekte schilderij van Jantje uit 1896. Verder hangen er figuratieve schilderijen van Huszar, van Doesburg, Vantongerloo en van der Leck. Een sfeervolle tentoonstelling.

In de museumwinkel koop ik de wandeling. Een rondje door Winterswijk. Een opgeknapt arbeidersbuurtje, de Lappenbrink, met kleine huisjes en kromme straatjes, waar Mondriaan heeft zitten tekenen. Er hangen reproducties aan de huizen. Een glazen monument bij het raadhuis, waarop alle steden waar Mondriaan heeft gewoond. En een bijzonder standbeeld – Always boogie woogie, van Albert Dedden en Paul Keizer – bij de oude Tricotfabriek. Het is gemaakt van wit polyester, en heeft aan de ene kant de groeven van een afbeelding van een boom, en aan de andere kant groeven van de strepen en lijnen waar Mondriaan zo bekend om is geworden. En dwars op deze kant zit Mondriaan op een stoel.  Niet schilderend, maar kijkend, observerend. Geeft wel een goed beeld van hoe Mondriaan gezien wil worden en gezien wordt. De theoreticus, op zoek naar hoe je moet verbeelden wat er zich achter de waarneembare werkelijkheid bevindt. Leuk is een raam in een parkje, met daarin zicht op Winterswijk met de St. Jacobskerk. Aan deze kant is Winterswijk niet volgebouwd en is het beeld van het schilderij uit 1899 nog goed te herkennen. Als ik me omdraai gaat een grote vrachtwagen met opschrift “Van Doesburg” voorbij. Alles de Stijl wat hier de klok slaat!

wandeling de stijl in leiden

zondag 11 juni 2017


Het jaar 2017 is het jaar waarin herdacht wordt dat de Stijl 100 jaar geleden opgericht werd door Theo van Doesburg. Die woonde en werkte toen in Leiden. In 1999 wijdde de Lakenhal een grote tentoonstelling aan “De dageraad van de moderne kunst”. Daarin was ook aandacht voor van Van Doesburg. De Lakenhal is nu gesloten, vanwege een ingrijpende verbouwing. Maar Leiden heeft toch besloten mee te doen aan de landelijke herdenking van de Stijl. Er is een wandeling uitgezet in de binnenstad (“Wandeling in Stijl, de geboorte van de moderne kunst in Leiden”, uitgave van ProKwadraat-Groepswijzer.nl), op het Pieterskerkhof staan Kunstblokken, beschilderd door hedendaagse kunstenaars, die zich hebben laten inspireren door de Stijl, en op de Hooglandse Kerkgracht staat de jaarlijkse openluchtexpositie “Beelden in Leiden” ook in het teken van de Stijl. Op een mooie zondag wandel ik van het station naar de Beestenmarkt, waarom de wandeling hier begint, weet ik niet. Wellicht omdat het Kort Galgewater dichtbij is. En daar had Theo van Doesburg op nr. 3 zijn atelier. Hij keek uit op de Blauwpoortsbrug, die hij in verschillende mate van abstractie heeft geschilderd. De route voert verder langs Ars Aemula, de tekenschool, die toen geen rol speelde bij de nieuwe kunststroming, naar het Pieterskerkhof. Sommige kunstblokken zijn heel fraai beschilderd. De link met de Stijl is losjes. Alle kleuren worden gebruikt, niet alleen het rood, blauw en geel. En er zijn ook wervelende lijnen, soms zelfs met diepte. De combinatie met het zonlicht dat schaduwen van de bladeren van de bomen projecteert op de blokken is bijzonder. Ik loop nog even naar het Gerecht, omdat daar volgens een artikel in het Leids Dagblad een maquette moet staan van Maison d’Artiste, in 1923 ontworpen door van Doesburg en architect Cor van Eesteren. Het huis is nooit gebouwd. Architectuurstudenten uit Delft hebben het nu op een schaal van 1:5 gebouwd. Als het in het echt gebouwd zou zijn, wat het een gigantisch huis geworden van 20 bij 20 meter. Het lijkt wel een beetje op het Rietveldhuis in Utrecht.
De Vergulden Turk op de Breestraat was in 1916 nog een restaurant. Daar heeft Van Doesburg een lezing gehouden over moderne kunst en de vereniging de Sphinx die hij daarvoor heeft opgericht. Nu staat het pand leeg, V&D is eruit  en de nieuwe huurder Hudsons Bay is er nog niet ingetrokken. En op de straat erachter, Aalmarkt 3, daar zat de drukkerij P.J. Jansen, waar het tijdschrift de Stijl gedrukt werd. De lichtreclame hangt er nog, er zit nu een stadsbrouwerij in.
De beelden op de Hooglandse Kerkgracht vind ik wat tegenvallen. Een vernielde rietveldstoel, een soort galg, een pyramide met planten en een stellage met houtjes en gipsen handjes. Dit laatste kunstwerk was door vandalen kapot gemaakt, maar weer hersteld.