Berichttags ‘woII’

westerborkpad etappe 4

vrijdag 15 augustus 2014

 

Met mijn broer en zijn vriendin ben ik begonnen om het Westerborkpad te lopen. Vorige keer zijn we gekomen tot de Joodse begraafplaats in Muiderberg. Het was zaterdag, dus begraafplaats gesloten. Woensdag opnieuw naar Muiderberg gereisd. Begraafplaats is nu open. Hij is heel groot en wordt nog intensief gebruikt. Er staat een  monument met daarop stenen met de namen van alle rabijnen die in WOII zijn vermoord. We zien heel oude grafstenen, en heel nieuwe. Wat opvalt is dat de nieuwe graven ook een platte steen hebben. Dus niet alleen maar rechtopstaande stenen. Soms is een klein steentje bijgeplaatst waarop een familielid wordt herdacht die in WOII is vermoord. Het is zonnig met veel wind. Hoveniers zijn druk bezig met het snoeien van de bomen en struiken rondom. De wandeling loopt verder naar Naarden station. We moeten eerst de drukke A1 oversteken via een viadukt. Auto’s zoeven onder ons door. Pas bij het  Naardermeer wordt het rustig Een lang, en beetje drassig graspad. Veel bloemen in allerlei kleuren. Dicht gebladerde van de bomen verhindert merendeel van de tocht de zicht op het water. Bij het oude gemaal – ooit gebruikt om het meer droog te leggen – zijn twee bankjes op een vooruitgeschoven post.  Van hieruit heb je een mooi uitzicht over het meer. Het schittert in de zon. Mooie, dreigende  wolkenluchten vliegen voorbij, maar het gaat niet regenen. Voorbij het meer lopen we zo een buitenwijk van Naarden in. We besluiten de vesting Naarden te bezoeken.

fietsen rond de wereld in nederland zuid etappe 1

zondag 3 augustus 2014

 

etappe 1 van fietsen rond de wereld in nederland zuid

 

donderdag 17 juli 2014.

Wageningen – Velp. 63,1 km.

30˚ C. weinig oostenwind.

‘s Ochtends denk ik nog, waarom doe ik dit. Poezen een week alleen. Ik heb een heerlijke flat, met een prachtig balkon met uitzicht. Maar nu ik er zo’n 60 fietskilometers op het zitten, weet ik weer dat het heerlijk is om te fietsen. Met de trein naar Ede-Wageningen. De trein bij Leiden Lammenschans was het ene fietscompartiment al vol. Dus ergens anders ingestapt, Hans gebeld dat hij naar voren moet lopen in Alphen aan de Rijn. Samen naar Utrecht en daar overgestapt op de trein naar Ede-Wageningen. We moeten naar hotel de Wereld. Op de weg ernaartoe komen we langs vrienden: Alice en Henk. Daar even gestopt voor een kus, kop koffie en een gemberkoek, en dan begint de tocht echt. We fietsen Wageningen uit langs de uiterwaarden van de Rijn. Altijd een mooi landschap. Met het Leskesveer naar naar de Overbetuwe. Een laaggelegen gebied met weilanden, graanvelden, niet geknotte wilgen en boerderijen. Een ommetje naar Hemmen, waar we bij de kasteeltuinen pauzeren met een broodje en water. Het is warm, erg warm. Het tempo ligt niet erg hoog. Een alleenstaande man komt bij ons zitten en begint en praatje . Zijn vader heeft nog voor de baron gewerkt. “je hoeft niet terug te verlangen naar die tijd hoor!” De gps laat het afweten, als we van de weg afwijken, dan kan hij de route niet herberekenen. We fietsen verder op de beschrijving van Flip van Doorn. Dat gaat goed. In Elst, dat kennelijk ook behoorlijk beschadigd is in WOII, kijken we even bij de kerk. Hier zijn resten gevonden van romaans-gallische tempels. Jammer dat het vandaag niet open is.  In Driel stuiten we op cafe Zeldenrust. Vrienden van ons hebben die achternaam. Hans vindt dat we hier moeten pauzeren. Een biertje en een spa gaan er vlot in. Even verderop nemen we de pont over de Rijn weer terug naar de noordoever. Dan begint het klimmen langs de stuwwal. In Oosterhout is het heel oude kerkje open. Een enthousiaste mevrouw vertelt dat het een romaans kerkje is. Verwoest in WOII, en daarna teruggerestaureerd naar de romaanse toestand. Zou nu – met de huidige inzichten bij monumentenzorg – niet meer mogelijk zijn. Wel bijzonder. In de grond is een aarden pot gevonden met as. Blijkt terug te gaan op oude riten van de katholieke kerk, waarbij as verstrooid werd in een kruis en daarna in een pot in de grond gestopt. Hier is in WOII ook erg gevochten door de Engelsen in de mislukte slag om Arnhem. De Engelsen zijn zo liefdevol opgevangen door de bevolking van Oosterbeek, dat ze nog elk jaar terugkomen voor de herdenking.

Verder klimmen maar weer naar Arnhem. Vergeefs gezocht naar een steen ter herdenking van een grote dochter van Arnhem, Marga Klompé. Niet gevonden in de Rijnstraat. Wel een lekker ijsje. Een mooie route langs Sonsbeek brengt ons naar  Bronbeek. Een Koninklijk Tehuis voor militairen die in Nederlands Indië gevochten hebben en nu museum. We kijken naar het statige gebouw met een bijzondere plantentuin ervoor. Daarop is de datum van vandaag te zien. Het blijkt dat het zo is ingezaaid dat elke dag tot september de juiste datum te zien is. Het thema dit jaar is de 100ste verjaardag van de militaire luchtvaart in Nederlands Indië. Vandaar is het niet ver meer naar Velp. Hans heeft het wel gezien voor vandaag. In een villawijk hebben we op de 2e etage een kamer van Vrienden op de fiets (VoF). De bewoners zijn niet thuis, maar hebben gebeld dat de sleutel ligt onder de bloempot. En dat is ook zo. Eerst lekker een douche en daarna een prettige Italiaan in het dorp. De wijn is prima.

Later blijkt dat er vandaag een vliegtuig van Malaysian Airlines uit de lucht is geschoten in Oekraïne. Heel veel Nederlanders aan boord.

tripcomputer: afstand: 57,8 km.,  max.snelheid: 39.9 km., gem.snelheid: 14.1 km., totaal gem. snelheid: 8,9 km., reistijd: 4,05 uur, stoptijd: 2,24 uur.

vrijdag 18 juli 2014

Velp – Eefde, 60,3 km.

warm, 30 – 34 graden C. bijna geen wind, soms een beetje ZO.

Vanuit de mooie villa uit 1903 vertrekken we om een uurtje of negen. Met de heer des huizes heb ik nog een gesprek over zijn tocht naar Santiago de Compostella (in slecht weer, dat lijkt me ook wel een rare ervaring in Spanje). Hij beveelt ons aan Bronbeek een keer te bezoeken. Zeer de moeite waard. We klimmen omhoog richting nationaal park de Veluwezoom. Eerst een bezoek aan de Emma pyramide. Een werkverschaffingsproject uit het eind van de 19e eeuw.  Ook toen al. Toen alleen een hoge heuvel, later is er een uitkijktoren op gebouwd, die in 2011 verhoogd is, om boven de gegroeide bomen te kunnen uitkijken. Boven in de toren zien we dat het nevelig is. Met moeite kun je de vuilverbranding bij Westervoort zien. Wel is aan de andere kant Arnhem en Velp goed te zien. De toren van de Eusebiuskerk in Arnhem en die van OLV visitatie in Velp.We gaan langs het Rozendaalse veld – een heideveld, maar we blijven meer in de bosrand. Daarna doen we de Posbank aan. Het restaurant gaat het open. en een kopje koffie – geserveerd door een oudere ober, die dat vandaag voor het eerst doet – gaat er natuurlijk altijd in. Van de Posbank helemaal naar beneden. Twee wielrenners halen ons in, de één wordt duidelijk gecoacht door de ander. Naar Rhenen, dat ook een vermelding heeft als Wereld in Nederland punt, omdat er ook een Rhenen in Duitsland ligt. Rhenen blijkt heel oud te zijn, in 920 al genoemd in een document.  Maar daar zie je niets van. De route loopt langs de rand van Rhenen. Na de Steeg gaat het weer steil omhoog – voor Nederlandse begrippen dan – Met de wandelgroep van Verkeer en Vervoer hebben we dit stuk ook een keer gelopen. Hans herinnert eraan dat hij toen opmerkte dat je dit beter kan lopen dan fietsen. In een klein verzetje kom je  rustig boven. We doen het sowieso rustig aan, want de zon brandt er aardig op los. We passeren het bos Hagenau. Volgens het boekje is dit een eerste aankoop van bos geweest van de stichting Natuurmonumenten. Nergens overigens een bordje. Dag bos. Een lange afdaling door een bosrijke laan naar Eerbeek. Het centrum is er een van dertien in een dozijn. Het is er druk en een terras brengt verkoeling en de hoognodige aanvulling van vocht. We zijn het nationaal park de Veluwezoom uit. Het landschap is hier weer vlak boerenland. Grasland, veel koeien, soms bruine en witte vleeskoeien met dikke billen, soms wat akkerbouw, veel maisvelden, we zien ook een veld met gladiolen, en monumentale boerderijen. Rustig en een beetje saai landschap. Ongeveer halverwege ligt het buurtschap Klein Amsterdam. Een groepje huizen, meest boerderijen. Niemand weet waarom dit Klein Amsterdam genoemd is. Uiteindelijk naderen we de IJssel voor het Dommelholts veer naar Gorssel. Dit veer, dat vanaf 1997 weer in de vaart is, is genoemd naar de familie die het in de dertiger jaren van de vorige eeuw exploiteerde.

Hans ontdekt in het veld zes ooievaars. Er blijkt hier aan de Eefdense Enkweg vanaf 1981 een project te zijn om de ooievaars te herintroduceren.  Nog een slingertje om Quatre Bras aan te doen, een plaatsnaam die in België verschillende keren voorkomt, o.a. bekend van de bekende slag tegen Napoleon in 1815.  En dan wordt het tijd om onze luxe B&B in Eefde op te zoeken.

tripcomputer: afstand: 61,79 km., reistijd: 4,39 uur, stoptijd: 3.01 uur, max. snelheid: 36,7 km., gem. snelheid: 13,3 km, totaal gem. snelheid: 8.0 km.

zaterdag 19 juli

etappe 1 deel 2 van fietsen rond de wereld in nederland zuid

Eefde – Hengelo (Gld). 55,6 km.

warm: 30 – 35 graden C., wind Z-ZO matig.

Het eerste deel van de tocht tot Bronkhorst was heel fraai, het tweede deel tot Hengelo tamelijk saai. Het slot met het bezoek aan het Achterhoeks museum was glorieus. En we zitten in een prachtig vrienden op de fiets adres, in een apart tuinhuis met eigen slaapkamer, woonkamer en badkamer. Met een glaasje rosé, verkoelend op deze zwoele zomeravond, schrijf ik dit deel van de fietsroute. Vanochtend uit onze luxe B&B Arissja Villa vertrokken. Het is al weer warm. Ook de wind is warm. Eerst een stukje langs de Berkel, het riviertje dat oost – west loopt naar Zutphen. Dan buigen we af naar het zuiden en via Almen, waar om 10 uur ś ochtends al mensen op het terras aan de koffie zitten, door de bossen van Natuurmonumenten naar Vorden. Het landschap is buiten het bos kleinschalig. Kleine percelen begrensd door bossages. In Vorden komen vele fietsroutes bijeen en het is een erkend punt om te pauzeren. We zien allerlei soorten fietsers, grijze bolletjes met elektrische fietsen, jonge gezinnen compleet met fietskarren en aanhangfietsen, en mensen zoals wij die een langere fietstocht maken. Na de koffiepauze doen we kasteel Vorden aan, een mooi gerestaureerd landhuis uit de 16e eeuw (met middeleeuwse restanten erin) met ophaalbrug en voorplein. Het is nu in particuliere handen, en je kunt er zelfs overnachten. We missen de Lodewijkslinde, waar Lodewijk XIV onder ruste aldus het verhaal.  Hij ligt kennelijk op een wandelpad, en gaan via Wichmond op Bronkhorst aan. Dit kleinste stadje aan de IJssel, zit vol met toeristen. en wij voegen ons daarbij voor weer een break om het geslonken vocht aan te vullen. We werpen een blik op het Dickensmuseum. Vragen ons af of het verhaal in het boekje op enige waarheid berust – dat het personage Scroogde in “A Chrismas Carol” gebaseerd is op een gierige koster in Bronkhorst – en beginnen aan  het laatste stuk naar Hengelo (Gld). Dat is een tamelijk saai stuk door weilanden en akkerland. Met nog een detour na Steenderen en een kleinere bij Bekveld, waarvan je je afvraagt waarom die erin zitten. Moe en bezweet bereiken we na 55 km. op de teller Hengelo. Daar staat het Achterhoeks museum dat bestaat uit de verzameling voorwerpen uit de tweede Wereldoorlog van de Hengelose bakkerszoon Jean Kreunen. Een verbazingwekkende collectie die verschillende perioden van de periode 1932 – 1947  in beeld brengen. Veel Duitse voorwerpen ook,  kerstballen met hakenkruis, duitse legeruniformen, etc. Echt de moeite waard om te bezoeken. Het vrienden op de fiets adres op de Ruurloseweg is een aanrader. Eigen tuinhuis met ruime huiskamer, eigen badkamer en slaapkamer. Jean Kreunen had Jansen en Jansen aangeraden om te eten. en op het terras daar is het heerlijk toeven met een glaasje wijn en een schnitzel.

tripcomputer: afstand: 55,62 km., max snelheid: 24,3 km. reistijd: 3,59 uur, stoptijd: 2.00 uur, gem. snelheid: 13,9 km., totaal gem.snelheid: 9.3 km.

20 juli 2014

Hengelo – Winterswijk

warm 30 – 35 graden C. nagenoeg geen wind, aan het eind van de dag een paar spetters in Winterswijk.

Een geweldig ontbijt in deze luxe vrienden de fiets. We stappen om half tien op de fiets, en rijden eerst naar het noorden, omdat daar het buurtschap Linde ligt, een plaats die in verschillende landen voorkomt. Linde in Gelderland heeft een molen en een zuil op de plaats waar een kapel gestaan heeft met de dichtregel van Staring. (Verheft zich hier geen bidplaats meer,  ’t Heelal is tempel voor den Heer) Dan gaat het door het landgoed van Zelle naar Varssel. Bij een kraampje stoppen we voor een flesje ijskoud water voor Hans.  Even daar voorbij breekt – voor de tweede keer bij deze fiets – de moer van mijn zadel.  Gelukkig reed ik bijna stapvoets, omdat we een zandpad opgingen. Het zadel schuift zo onder me vandaan. Wat nu? Hans stelt voor om terug te gaan naar het kraampje waar hij water gekocht heeft. Dat doen we, en dat is een goed idee. De kraam hoort bij een zorgboerderij en er is een meneer aanwezig die denkt dat hij op de boerderij wel zo’n moer heeft. Wij wachten met een kopje koffie en hoera, op de boerderij zijn drie zulke moeren aanwezig. Hij zet hem erop. En we kunnen weer verder. We zakken in zuidoostelijke richting. Het landschap heeft veel maisvelden. De mais staat nu hoog. De maisvelden en soms ook de weiden zijn bollend. alsof ze plaatselijk opgehoogd zijn. Veel rietgedekte boerderijen. Onderweg doen we Halle aan. Een eenvoudig dorpje, dat een beruchte naamgenoot heeft bij Brussel. BHV {Brussel – Halle – Vilvoorde), het toneel van hevige taalstrijd. Met een boog belanden we in Bredevoort. We gaan op het geluid van oude jazzmuziek af en een muziekgroep staat te spelen op een groot plein vlakbij de Markt en de St.Joriskerk. We strijken neer op het terras en luisteren naar een gratis zomerconcert op “t Zand van Jazzewind.

Naar Winterswijk is het dan  niet ver  meer. Tegen drieen zitten we alweer op een terras, nu bij hotel De stad Munster. Het is nog steeds drukkend warm. Een biertje smaakt goed. Ik breng Hans naar het station, en fiets terug naar Villa Mondriaan. Bekijk daar de tentoonstelling. En loop de Mondriaanwandeling.

tripcomputer: afstand: 55,33 km., max. snelheid: 22,9 km, reistijd: 3,48 uur, stoptijd: 2,16 uur, gem. snelheid: 14,5 km, totale gem. snelheid: 9,1 km.

 

 

rondwandeling rhoon

zondag 25 augustus 2013

Voor mijn leeskring heb ik “De vergelding” van Jan Brokken gelezen. Dat gaat over een gebeurtenis in het dorp Rhoon in 1944. Een Duitse soldaat loopt tegen een hoogspanningsdraad en vindt daarbij de dood. Als repressaillemaatregel worden zeven dorpelingen gefusilleerd. Brokken laat zien dat de officiële lezing nogal afwijkt van wat er gebeurd is, maar veel belangrijker, hoe gewone mensen handelen in een oorlogssituatie, en dat goed en kwaad volkomen door elkaar lopen. Ik heb met mijn Jan jaren vlak boven Rhoon gewoond en daar vaak gefietst. Nooit geweten dat dat oorlogsdrama zo’n invloed heeft gehad tot op de dag van vandaag. De oudheidkamer heeft een wandeling uitgezet aan de hand van het boek van Brokken. Die wandeling gaat alleen langs een aantal panden in het dorp Rhoon. Ik ben ook benieuwd naar de plek waar het zich allemaal heeft afgespeeld: het Sluisje. Er staat geen huis meer overeind. Alles is verdwenen bij de aanleg van de A15. Op de site van de oudheidkamer zijn nog wel een aantal foto’s te vinden.
Met de metro naar Rhoon. Het miezert zacht als ik uitstap, maar de temperatuur is heel aangenaam. Ik loop naar het begin van de Rijsdijk, waar hij uitkomt op de Dorpsdijk. Rhoon is een dijkdorp, het gevolg van eeuwenlang stukken polder bedijken. Veel straatnamen getuigen hier van. Aan het begin van de Rijsdijk staat een monument van Biggo van Duyveland, een Zeeuwse jonker uit de 12e eeuw die beschouwd wordt als de stichter van Rhoon. Ik wandel het dorp uit. Aanvankelijk is er veel vooral nieuwe bebouwing, verderop is de Rijsdijk meer een dijk met nog oude boerderijen. Hier krijg je een beetje een beeld hoe het er in de tweede wereldoorlog uitgezien moet hebben. Halverwege de dijk staat een bord dat het einde van de gemeente aangeeft. Brokken meldt dat ook in zijn boek, het buurtschap het Sluisje hoorde historisch gezien bij Rhoon, maar is door de expansiedrift van Rotterdam in de 30er jaren geannexeerd. Aan het eind van de dijk kom ik terecht bij de grote wegen. De auto’s razen hier voorbij. Via een fietspad steek ik hier over. Van voetgangers hebben ze op deze plek niet gehoord. Ik loop nog een stukje onder rijksweg A15 door. Niets herinnert hier meer aan de kleine buurtschap het Sluisje. Ik loop terug over het fietspad richting Rhoon. Omdat ik moet plassen zoek ik een bosje. Daar ontdek ik een oude sloot met begroeiing, die parallel aan het fietspad aan de ene kant en de metro aan de andere kant loopt. Een onwezenlijk stukje natuur in deze omgeving. De sloot loopt tot de Kleidijk, aan de rand van Rhoon. Even doorwandelen en dan zit ik op de Molendijk, op de route van de oudheidkamer. Die leidt me naar het kasteel van Rhoon over de smalle Kerklaan. Hoe hier ooit vrachtauto’s hebben gereden is mij een raadsel, want halverwege ligt een smal voetgangersbruggetje. Maar misschien was de Kerklaan hier vroeger breder. Voor ik afsla naar het kasteel kijk ik eerst nog even op de Dorpsdijk naar villa Johanna, waar de Ortskommandatur gevestigd was. Een gewone villa, waar tuinlieden aan het werk zijn.  Bij het kasteel is het een drukte van belang. Er wordt vandaag een kasteelfair gehouden. Tientallen mensen staan in de rij om naar binnen te gaan. Ik loop langs de rij om een filmpje te maken van het kasteel. De sfeer is gemoedelijk, niemand roept: “hee niet voordringen, we moeten allemaal wachten”. Ik sta even stil bij de ingang, bedenk dat hier in WOII 300 Duitse soldaten waren gelegerd. Militairen, die het schuin aan de overkant liggende herberg het  Wapen van Rhoon bezochten, waar “de meiden als bijen om de militairen zoemden”, zoals Brokken berschrijft.  Ik ben er verschillende keren in geweest, een aardig etablissement met een ouderwetse uitstraling. Naast het kasteel ligt de hervormde kerk, waar de vader van Jan Brokken dominee was.  Achter de kerk het monument voor de inwoners van Rhoon die geëxecuteerd zijn. De namen in het boek van Brokken zijn gefingeerd. Hier staan de echte namen uitgebeiteld. Waarom zou Brokken gefingeerde namen gebruikt hebben? Met zo’n gedenksteen is het tamelijk makkelijk om een transcriptietabel te maken.

Bij het uploaden van mijn filmpje ontdek ik dat er op youtube  een echte  film staat over de Vergelding. Gemaakt door Wim Spoormaker. Een bijzondere film, omdat hierin een oud filmfragment is opgenomen over de verwoesting van het Sluisje door de Duitsers.

 

noordwijk atlantik wall museum

maandag 6 mei 2013


Op vier mei, heel toepasselijk, meegefietst met een excursie van de Vereniging Oud Leiden naar Noordwijk, naar het Atlantik Wall Museum. Er wordt verzameld bij het Groene Kerkje in Oegstgeest. Daar aangekomen blijkt er om half tien een begrafenis te zijn. Er wordt door de begrafenisondernemer gewezen op het mooie kerkhof en de toiletvoorziening in het Veldhuis. Ik loop een rondje over het kerkhof en sta even stil bij het graf van mijn vriend Erik Kloeg, die al in 1997 op 52- jarige leeftijd is overleden. Een sierlijk smal grafsteentje met opengeslagen glazen boek met gedicht staat op zijn graf. 16 jaar geleden alweer. Mijmerend loop ik terug naar de inmiddels gegroeide groep fietsers. Ik word ingedeeld bij de eerste groep en we gaan met zijn veertienen op weg. Zonnig, wel een beetje wind, niet al te warm, prima fietsweer. Om kwart over tien zitten we in Noordwijk bij de Koele Costa, een strandtent. Na een uitgebreide koffiepauze kunnen we het museum in. Een vrijwilliger vertelt dat de Duitsers in de oorlog hier een batterij bunkers bouwden om 180 man soldaten te huisvesten. Vier geschutsbunker en twee munitiebunkers, alles verbonden door een onderaards gangenstelsel. Omdat het strand gespert was, was er ook een grote betonnen bak die als zwembad dienst deed. Na de oorlog is alles  leeggehaald en onder het zand gezet. Het zwembad is nog jaren in gebruik geweest voor zwemlessen. Eén munitiebunker is ingericht als museum. Er staat o.a. een deel van een neergestorte Messerschmidt, er is informatie over de hele Atlantik wall die zich uitstrekte van Noorwegen tot Spanje, en een ruimte met reprodukties van propagandaposters. Hier staat ook de parallaxkijker opgesteld, waarmee de Duitsers de Noordzee afspeurden. Na dit bezoek gaan we in groepjes naar een andere ingang, verderop in de duinen, waar het gangenstelsel gezocht wordt. Indrukwekkend lange gangen, deels hersteld door de vele vrijwilligers, en deels ingericht. Zo is er een slaapruimte te zien en de telefooncentrale. Maar deels is het nog in de oude staat en draagt het sporen van vandalisme, fikkie stoken en graffiti. De moeite waard om nog eens terug te keren. Na de lunch is een kleine groep overgebleven die de fietsroute door de bollenvelden nog wil meemaken.

Tripcomputer: 41,80 km (inclusief Voorschoten – Oegstgeest en weer terug), reistijd: 3,10uur, gem. snelheid: 13, 2 km. p.u.

wroclaw wandeling 5

zaterdag 16 maart 2013


De 5e wandeling, die me moet leiden door pruisisch en joods wroclaw,  begint heel pruisisch bij een bastion, de partizanenhoogte. In de pruisische tijd werd Breslau versterkt met vestingwerken. Via een wankele trap daal ik af naar het straatniveau en kom dan achtereenvolgens het theater Lalek, de Opera en het in aanbouw zijnde muziektheater tegen. Deze liggen alledrie aan de rand van de binnenstad tegen de oude stadsgrachten aan. Mijn boekje vertelt dat hier ook nog van 1949 tot 1968 het joodse theater heeft gestaan. Ja, je leest het goed, na de oorlog heeft een geminimaliseerde joodse gemeenschap de draad weer opgepakt. Maar de vervolging was nog niet voorbij. De zesdaagse oorlog van Israel had niet de instemming van de Poolse regering en er ontstond wederom een antisemitische stemming. Vele joodse instituten zijn toen gesloten, waaronder ook het theater en vele joden zijn toen alsnog vertrokken. Net buiten de grachten heeft de grote nieuwe synagoge van Breslau gestaan. Een bolwerk van de liberale joden. Het moet een enorm gebouw geweest zijn, bijna net zo groot als die in Berlijn. Hij is in de Kristalnacht afgebrand. Nu staat er een bescheiden monument. Als ik terugloop over een voetgangersbruggetje, kom ik in de voormalige joodse wijk. Hier hebben vele synagogen gestaan, waarvan er nog ééntje over is, die “de witte ooievaar” heet. Hij is nu weer als synagoge in gebruik. Het voormalige Jodenplein heet nu plain van de helden van het getto. In een klein plantsoentje staat een monument voor het getto van Warschau. Aan de overkant van de drukke straat, Kaziemierza Wielkiego staat een standbeeld van een meisje met een rok waarop de wereld is weergegeven. Ervoor een plaquette met daarop de symbolen van verschillende religies, ik herken het rooms-katholieke en het russisch-orthodoxe kruis en de davidsster. Ik heb nergens kunnen vinden wat dit standbeeld betekent en waarom het hier staat. De wandeling eindigt pruisisch bij de vestinggracht. Hier, aan de Oder, staat het arsenaal, nu een wapenmuseum.

 

 

wandeling oude joodse kerkhof wroclaw

vrijdag 15 maart 2013

6 maart 2013. Na het ontbijt met tram 9, die vlak bij ons hotel stopt, naar het oude Joodse kerkhof, dat ten zuiden van de binnenstad ligt. We stappen een halte te ver uit, blijkt later. Om het kerkhof is een dichte stenen muur. We lopen helemaal om het kerkhof heen. Mijn vriendin vraagt nog aan een mevrouw waar de ingang is, en die vertelt dat het kerkhof gesloten is. Mijn vriendin in mineur. Ik geloof het niet en we lopen gewoon door. Ergens moet toch een toegangshek zijn. Dan zien we daar wel of het open of dicht is. En inderdaad, helemaal aan de andere kant is een hek met een kassa. We kunnen erin. Het kerkhof is heel groot, wordt wel een beetje onderhouden, de ergste bebossing wordt weggekapt, bij de kassa snort een houtkacheltje op dat hout. Maar in de zomer zitten er kennelijk veel vogels, want de meeste graven zitten vol vogelpoep. Toch is het heel indrukwekkend. De tekst in onze Literarische Reiseführer Breslau is waar: “Dat Breslau een Duitse stad was, ziet men nu – wat een bittere ironie van de geschiedenis – nergens duidelijker dan op het joodse kerkhof. Op de meer dan 15.000 grafstenen vind men naast hebreeuwse teksten vooral Duitse opschriften, met talrijke literaire citaten van Goethe of Lessing.”  De joodse gemeenschap in Breslau was beïnvloed door  Haskala, een verlichtingsbeweging die gericht was op  assimilatie met de andere bevolking. Het kerkhof is gesticht in het midden van de 19 eeuw en er is tot 1942 begraven.  Toen is het kerkhof door de Nazi’s gesloten. Eind februari 1945 lag het in de vuurlinie van de gevechten om de vesting Breslau. Op talrijke graven zie je daar nog sporen van. Daarna is het lange tijd aan zijn lot overgelaten. Pas in de 80er jaren is men begonnen met het opknappen en heeft het kerkhof de status van museum voor grafarchitectuur gekregen. Dat de tuin er toen beter uitzag dan nu laten de talrijke foto’s zien in het informatieboekje  dat je kan kopen bij de kassa. Kennelijk is er nu onvoldoende geld om het kerkhof goed te onderhouden. Er liggen talrijke bekende mensen. Wij staan even stil bij de graven van de ouders van Edith Stein, Siegfried Stein, haar vroeg overleden vader, en Auguste Stein, haar moeder.

wandeling nijenhuis

donderdag 10 januari 2013

Tussen kerst en de jaarwisseling ben ik wezen kijken in kasteel ‘t Nijenhuis bij Zwolle, omdat daar een tentoonstelling is van Jan Hendrik Verstegen. Een niet zo bekende schilder uit de realistische school van Willink, Koch en Moesman. Vooral het schilderij “De tyrannie der stalen helmen”, waarop hijzelf staat tegen de achtergrond van het door het bombardement verwoeste Rotterdam, maakt op mij indruk. Het hangt in een volledig gemeubileerde kamer wat een extra vervreemdend effect geeft.

Eergisteren heb ik de wandeling ‘t Nijenhuis gelopen met Hans. Vanaf station Wijhe gaat het door het Sallandse land naar station Heino. Er hebben hier veel Havezaten gestaan. Een havezate is een versterkte huis of hoeve. Deze wandeling doet er 6 aan. Maar daarvan zijn er vier afgebroken. Alleen ‘t Nijenhuis en ‘t Rozendael vlakbij Heino staan er nog. Van de afgebroken havezaten kom je wel de resten tegen in het landschap. Vooral lange bomenlanen, soms wel anderhalve kilometer lang, zoals bij havezate de Velder (of den Vellener).

tripcomputer: afstand: 20,32 km.;  tijd: 3 uur 54 min. ; tijd gestopt: 51min;  gem. snelheid: 5,2 km. per uur.

Westerborkpad van Naarden-Bussum naar Hilversum Sportpark

zondag 28 oktober 2012

Het is alweer enige maanden geleden dat we (mijn vriendin Miriam en ik) een etappe van het Westerborkpad hebben gelopen.  Vanwege het weer doen we niet de etappe, die “aan de beurt” is, de etappe van Weesp naar Naarden-Bussum. Deze etappe gaat over de dijken langs de Vecht en het IJsselmeer (open en veel wind) en langs het Naardermeer (mogelijk erg nat). Nee, we nemen de volgende etappe vanaf station Naarden-Bussum. De hond Dees mag meelopen. Dichtbij dit station staat de synagoge van Bussum, een villa in jugendstilstijl. Over de Brediusweg, waar de grote bomen in mooie herfskleuren staan, lopen we langs het smalle voetpad naar de joodse begraafplaats. Deze maakt onderdeel uit van de  Oude Begraafplaats Naarden. Via de algemene begraafplaats kom ik op het afgescheiden joodse gedeelte. Aan de zijkant staat een wit huisje, dat is het zogenaamde baarhuisje, waar de lijken ritueel gereinigd worden.  En vlak daarbij het monument voor de tweede wereldoorlog. Een eenvoudige stenen muur, met enkele versieringen en een paar stenen met teksten als “Want deze onze god is eeuwig, hij voert ons tot over  de dood”. Voor dit monument staat een houten grafzerk. Ik  heb nog nooit een houten grafsteen gezien. Het blijkt  bijzonder te zijn. Meestal vergaan ze. Deze dateert uit de tweede helft van de 19e eeuw. Langs een lange rechte weg lopen we terug richting spoor. De routemakers hebben zich er makkelijk vanaf gemaakt. In de Kerkstraat moet het voormalig woonhuis van de fam. Polak staan. In het boekje staat ter  hoogte van nr. 24. Op de site Kerkstraat 8. We weten dus niet waar we naar moeten kijken. Dan maar verder gelopen  Een mooi natuurstuk, over de Bussumse heide. De hei is uitgebloeid, maar de bomen kleuren prachtig in de lage helle zon. Aan het eind van de heide lopen we zo Hilversum binnen. Over de drukke winkelstraten, waar we om de haverklap worden aangeklampt voor diverse aanbiedingen als NRC-next en de VARA, lopen we snel naar het voormalige kerkhof “Gedenk te sterven” met de Mauthausen Steen. Een idyllische plek. Volgens het boekje is de steen meegebracht door een verzetstrijder die in Mauthausen gevangen heeft gezeten. Wonderlijk dat iemand zo’n grote steen meegezeuld heeft naar huis. In het reformatorisch dagblad van 9 februari 1973 staat dat de oorspronkelijke steen, die toen stond aan de Laan 40-45 zwaar beschadigd is door een auto. Er is toen een nieuwe steen uit Mauthausen gehaald. De joodse begraafplaats in Hilversum is wegens de Sabbath gesloten.  Na Hilversum volgt een aardige route door het bos bij de Zonnestraal en over de Hoorneboegsche heide. De hond is blij dat hij los mag lopen. En wij genieten ook van de kleuren, de heldere lucht en het wandelen. Als we bij station Hilversum Sportpark zijn, rijdt de trein net voor onze neus weg.

tripcomputer: afstand: 23,66 km. gelopen in 5,09 uur met een gemiddelde van 4,6 km. per uur. Gestopt: 1,05 uur. Totale gem. snelheid: 3,8 km. per uur.

wandeling hoevelaken scherpenzeel

zondag 29 juli 2012


Eindelijk zomer. Daar moet je van genieten. De in het tijdschrift De Reiziger van Rover beschreven route van Hoevelaken naar Scherpenzeel lijkt me geschikt. Veel onverharde paden en Hoevelaken was ik nog nooit geweest. Hans heeft zin om mee te gaan. Hoevelaken kun je rustig overslaan. Op de Brink is werkelijk niets meer dat herinnert aan het dorp dat Hoevelaken was. Dorp uit zien we nog wel een oude boerderij, maar die is door brand verwoest, en zal ook wel afgebroken worden. Op een nieuwe asfaltweg over de A1 en de spoorlijn. Ze zijn hier hard bezig een station te maken. Daarna kom je al gauw in een gebied met afwisselend kleine bossages – waar het met dit warme weer heerlijk koel is – en agrarisch landbouwgebied, doorsneden met beken. Vanwege het droge weer zijn de boeren hier allemaal aan het hooien. Grote tractoren rijden af en aan en regelmatig moeten we de berm in. Leuke details onderweg: het Jannendorp, nu alleen nog maar een straatnaam, maar vroeger een buurtschap met veel mannen met de voornaam Jan. In Achterveld blijkt het cultureel centrum de Moespot een plek waar in april 1945 onderhandeld is met de Duitsers over de voedseldroppingen in het hongerende westen van Nederland. Het gebouw is gesloten, maar een langslopende meneer met een gebroken arm vertelt me dat er binnen een ruimte is ingericht waar het accoord met de Duitsers herdacht wordt. Na Achterveld lopen we over het Snorrenhoefpad – een wandelpad dat met klompjes is aangegeven. Snorren zou van sjnorrer komen, jiddisch voor bedelaar. Voordat we op het landgoed Scherpenzeel komen, moeten we over een zeer modderig pad. Het is even baggeren in de berm. Maar dan komt snel het kerstavondpad, dat blijktens de info door de bewoners in 1993 is hersteld. Waar de naam vandaan komt, heb ik niet kunnen achterhalen. Wellicht een soort kerkepad. En even verderop een historische schietbaan, gerestaureerd in 2004. Voor beheer is kennelijk weinig geld, want alles is alweer helemaal begroeid. We eindigen in Scherpenzeel, dat wel een aardig dorpscentrum heeft met een historische kerk en een kasteeltje in een groot park.

knooppuntenroute amersfoort putten

zondag 29 april 2012


Ik had me, net als vorig jaar, aangemeld bij Hampshire Hotels om voor die keten te fietsen langs hun hotels en daarbij een weblog bij te houden. En dit jaar ben ik uitgekozen voor de tweede ronde. Die vindt plaats in een hotel in Putten. Via speeddaten zal door een jury de keus gemaakt worden. Ik acht mezelf met mijn wat stugge uitstraling niet zo kansrijk in van die snelle gesprekjes. Dus ik zet met behulp van de knooppuntenrouteplanner van de Fietsersbond een aardige route uit vanaf station Amersfoort. Het is eindelijk eens mooi weer. En fluitend fiets ik de stad uit. Dat is nog een heel eind, twee snelwegen en de spoorlijn, maar dan ligt – onder het lawaai van de A28 en A1 – landgoed Hoevelaken. De weilanden zien geel van de paardebloemen. De bomen kleuren in allerlei zachte groentinten. Verder gaat de route voornamelijk door landbouwgebieden, met grote schuren met opgesloten dieren. Op een aardig historisch kerkepad dat leidt naar de Oude Kerk van Putten speelt een familie boerengolf. In Putten bekijk ik het centrum. Alles is al versierd voor het komende koninginnefeest. Ik zie het eenvoudige monument ter ere van de mannen die in WOII zijn weggevoerd. Dan is het nog een paar kilometer het bos in naar het Hampshire Hotel. De tweede ronde is teleurstellend. Speeddaten blijkt gewoon één gesprek van 10 à 15 minuten te zijn met twee mensen van de jury en niet zoals ik had verwacht een ronde langs alle juryleden met zeer korte gesprekjes van enkele minuten. Kennelijk is er al een voorselectie geweest. Het loopt erg uit. En wanneer ik – ver na de tijd – aan de beurt ben, tref ik twee juryleden die in het geheel niet geinteresseerd zijn in mij. En zelfs niet naar mijn weblog hebben gekeken. Direct na de uitslag stap ik gauw op de fiets om de trein van 22.00 uur nog te halen in Putten. Geen Hampshire Hotels meer voor mij.